Trong đời sống hằng ngày, để nhận thức thế giới, ta cần sự tiếp xúc qua giác quan: hình ảnh, âm thanh, xúc chạm… Chính nhờ những tương tác bên ngoài này mà ý thức và sự chú tâm được hình thành. Nhưng cũng từ đó mà con người thường hướng ra ngoài nhiều hơn là quay vào trong.
• Khi ta tiếp xúc với thế giới, ta phản ứng và xây dựng những lớp nhận thức ban đầu.
• Nhưng rồi, thay vì tiếp tục mở rộng và triển khai nhận thức ấy, ta thường lặp lại, củng cố nó, cho đến khi nó trở thành một “bức tường bê tông” – cố định, bất biến, ngăn cản ta chạm đến bản chất sâu xa hơn.
Các nghiên cứu thần kinh hiện đại cho thấy:
• Bộ não chúng ta có xu hướng dự đoán và củng cố mô hình cũ (predictive coding).
• Khi trải nghiệm mới đến, não thường “nắn” nó theo khuôn nhận thức đã có, thay vì mở rộng. Điều này khiến ta bị kẹt trong vòng lặp tri giác quen thuộc.
Sigmund Freud gọi phần này là cơ chế lặp lại (repetition compulsion): ta vô thức lặp lại các mô thức cũ, kể cả trong những hoàn cảnh gây đau khổ. Carl Jung thì nói: “Cho đến khi bạn làm cho tiềm thức trở nên ý thức, nó sẽ điều khiển đời bạn và bạn sẽ gọi đó là số phận.”
Như vậy, bức tường nhận thức không chỉ là ẩn dụ tâm linh, mà còn là một sự thật thần kinh: nếu ta không phá bỏ, não bộ và tiềm thức sẽ khóa chặt ta trong vòng lặp cũ.
Và ta lầm tưởng rằng những nhận thức đã được hình thành kia chính là “tâm thức” của mình.
Thực ra, tâm thức rộng lớn hơn rất nhiều:
• Nó không chỉ là ký ức cá nhân hay tiềm thức của riêng ta.
• Nó chính là nhịp đập của sự sống, là dòng chảy của vũ trụ, vượt ngoài biên giới “cái tôi”.
• Tâm thức không thuộc về riêng ai, mà là không gian bao trùm tất cả, là nơi chứa đựng mọi nhận thức.
Vì vậy, khi tâm thức bị bó hẹp bởi bám chấp, cố chấp, nó đánh mất bản chất tự do vốn có. Bức tường nhận thức cố định ấy phải được phá bỏ. Và sự phá bỏ này được gọi là “cái chết của tâm”.
Ở đây, “tâm chết” không phải là diệt mất, mà là sự tan rã của cái tâm giả lập – cái tâm đồng nhất với tri giác hữu hạn, với bám chấp, với “tôi” và “của tôi”. Khi cái tâm giả lập ấy chết đi, thì Đạo – tức là bản chất tự nhiên của sự sống, của tâm thức vô biên – mới hiển lộ.
Đây chính là ý nghĩa của câu: “Tâm không chết thì Đạo không sinh.”
• Khi cái tâm nhỏ hẹp còn nắm giữ, Đạo chưa hiển bày.
• Khi cái tâm ấy tan rã, Đạo và Tâm trở về làm một, không còn ranh giới.
Nói cách khác, Đạo vốn đã ở đó, nhưng bị che khuất bởi bức tường nhận thức cố định. Khi ta buông bỏ, bức tường sụp đổ, và ta thấy ra: Tâm chính là Đạo, Đạo chính là Tâm.
Và rồi, ai trong hành trình nhân sinh cũng sẽ phải đối diện với điều này. Đó không phải là một “lựa chọn thêm”, mà là một tất yếu của tiến trình sống: tâm giả lập phải chết để tâm chân thật sinh, và trong sự sinh ấy, Đạo tự hiển lộ.
Một điểm rất quan trọng: những hoàn cảnh hay con người mang đến đau khổ cho ta không hẳn là cố ý. Chúng là sự xuất hiện tất yếu trong dòng chảy của vũ trụ.
Trong chiều sâu tiềm thức, chúng ta luôn khát khao khai phóng. Chính khát khao ấy kiến tạo ra hoàn cảnh, sự kiện, và cả những con người ta gặp. Cường độ và tính chất của những tình huống này phụ thuộc vào mức độ khát khao được khai mở của mỗi người.
Vì vậy, đôi khi:
• Người ta ghét nhất, thậm chí căm thù, lại chính là người làm ta giác ngộ về Đạo.
• Nghịch cảnh đau đớn nhất lại chính là đòn bẩy cho sự thức tỉnh.
Ở đây, vũ trụ không chống lại ta, mà đang đáp ứng lời gọi sâu thẳm của chính tâm thức ta – mong muốn trở về với bản chất không bị giam hãm. Khi đó ta thấy đc mọi người và mọi hoàn cảnh, kể cả những gì làm ta đau khổ, đều là sự phản chiếu và trợ duyên, thì ta hiểu rằng: không có gì là kẻ thù, tất cả đều là thầy của ta trên con đường giác ngộ.
0 nhận xét:
Đăng nhận xét